Sala turniejowa

Sala turniejowa – miejsce, w którym rozgrywa się partie szachowe w trakcie odbywania się imprezy szachowej (turnieju, meczu, olimpiady).

Sala turniejowa, a strefa rozgrywek

Dawniej “sala turniejowa” oznaczała jedno lub więcej pomieszczeń, na których znajdują się stoliki z szachownicami, stanowiska sędziowskie, tablice wyników i ogłoszeń, podium, toalety oraz wszelkie inne elementy wymagane podczas organizacji zawodów.

Obecnie (od lipca 2014r.) oznacza tylko i wyłącznie salę, w której odbywa się gra. Pozostałe elementy wchodzą w skład strefy rozgrywek”.

Wymogi dla sali turniejowej.

Sala turniejowa, zwłaszcza dla turniejów rangi międzynarodowej, musi spełniać cały szereg warunków określonych przez przepisy FIDE. Dotyczą one powierzchni, oświetlenia, temperatury panującej na sali oraz innych elementów.

Więcej

Runda

Runda – jedna tura turnieju (lub meczu) szachowego, w której wszystkie pary zawodników (zgodnie z kojarzeniem) rozgrywają równocześnie ze sobą jedną partię.

Runda w zależności od tempa gry może trwać od kilku minut (w szachach błyskawicznych) do wielu godzin (w szachach klasycznych).

Czas trwania rundy stanowi dwukrotność tempa gry, np. jeżeli każdy z graczy dysponuje 30 minutami na rozegranie całej partii, runda trwać będzie do jednej godziny. Podobnie jest z ilością rund rozgrywanych dziennie.

W przypadku turniejów gry błyskawicznej i szybkiej, na ogół w ciągu jednego dnia rozgrywane są wszystkie rundy (najczęściej jest ich od 7 do 13). W przypadku zaś meczów o mistrzostwo świata runda może przeprowadzana być nawet raz na 2 dni, tak, aby z uwagi na rangę rozgrywek, dać zawodnikom czas na odpoczynek przed kolejną partią.

Więcej

Roszada

Roszada – posunięcie w szachach z udziałem króla i jednej z wież, w którym dochodzi do przestawienia tych dwóch figur w linii poziomej.

Roszada odbywa się w następujący sposób:

Król porusza się o dwa pola w kierunku wieży, wieża zaś przechodzi na pole sąsiadujące z królem po przeciwnej stronie.

Warunki potrzebne do wykonania roszady

Roszadę wolno wykonać tylko wtedy, gdy zostały spełnione następujące warunki:

  1. król nie wykonał jeszcze ani jednego posunięcia
  2. wieża, która bierze udział w  roszadzie nie wykonała żadnego ruchu
  3. król nie jest szachowany (nie znajduje się pod atakiem bierki nieprzyjaciela)
  4. pomiędzy królem i wieżą, która uczestniczy w roszadzie nie znajdują się żadne figury,
  5. pole, przez które przechodzi król w trakcie roszady nie jest atakowane przez bierkę przeciwnika,
  6. pole, na którym znajdzie się król po wykonaniu roszady nie jest atakowane
  7. król i wieża znajdują się na tej samej linii (białe na pierwszej, a czarne – na ósmej linii) – jest do dodatkowy przepis wprowadzony przez FIDE w 1972, mający na celu wykonanie roszady królem i wieżę powstałą w wyniku promocji piona (dla białych na polu “e8”, dla czarnych na polu “e1”), czyli wykonania “pionowej roszady”, tzw. Roszady Pama-Krabbégo.

Dwa pierwsze oraz ostatni z powyższych warunków całkowicie uniemożliwiają wykonanie roszady. Pozostałe warunki uniemożliwiają wykonanie roszady do czasu, aż nie ulegną zmianie.

Całkowita niemożność wykonania roszady

Chwilowa niemożność wykonania roszady

Król białych został szachowany, ale białe zasłoniły go pionem i wykonują roszadę w kolejnym ruchu.


Historia roszady

Różne warianty roszady były stosowane już od średniowiecza, zaś obecna forma roszady została oficjalnie wprowadzona w XVII w.

Więcej

Remis

(Informacja: artykuł jest dopiero zalążkiem i wymaga rozwinięcia.)

Remis (nierozegrana, nierozstrzygnięta partia) – wynik w szachach, w których żaden z graczy nie zostaje zwycięzcą. Może być uzyskany na kilka różnych sposobów:

  1. wystąpił pat
  2. na szachownicy pozostało zbyt mało bierek, aby którykolwiek z graczy mógł dać mata (np. dwa króle lub dwa króle i goniec).
  3. jeden z graczy daje wiecznego szacha
  4. nastąpiło trzykrotne powtórzenie tej samej pozycji (niekoniecznie tych samych ruchów) i jeden z graczy reklamuje to sędziemu
  5. wykonano 50 posunięć bez bicia lub ruchu pionem
  6. oboje zawodnicy zgodzili się na remis
  7. sędzia orzekł remis, gdyż np. pozycja na szachownicy nie daje wg niego żadnych realnych szans na wygraną, a jeden z graczy próbuje wygrać wyłącznie przez czas.

Ważna uwaga: w wyżej wymienionych przypadkach nie ma znaczenia, ile czasu do namysłu pozostało graczom ma zegarach. Nawet jeśli czas jednemu lub obydwu zawodnikom zakończył się, to przypadki 1,2,6 natychmiast kończą się remisem, natomiast przypadki 3,4,5 oraz 7 wymagają uznania tego przez sędziego turnieju, tzw. reklamacji remisu u sędziego – o wyniku ostatecznie decyduje sędzia.

Zgadzanie się na remis

Dwa ostatnie przypadki są dosyć kontrowersyjne i zasady obowiązujące tutaj zmieniały się często w ciągu formowania się oficjalnych przepisów FIDE.

Zasada dająca graczom możliwość zgodzenia się na remis była wielokrotnie wycofywana i wprowadzana ponownie, z uwagi na dużą tendencję arcymistrzów do unikania walki i szybkiego zgadzania się na remis po niewielkiej ilości wykonanych ruchów (tzw. arcymistrzowie remisy). Nie podobało się to organizatorom, kibicom i sponsorom imprez szachowych. Obecnie możliwość zgadzania się na remis zależy w dużej mierze zarówno od FIDE jak organizatora i regulaminu imprezy szachowej. Często dopuszcza się możliwość zgody na remis dopiero od któregoś posunięcia, np. trzydziestego.

Więcej

Reklamacja

Reklamacja – w turnieju (lub meczu) zgłoszenie zawodnika sędziemu żądania uznania przepisu szachowego.

Może to być np. żądanie wygranej z uwagi na przekroczenie przez przeciwnika czasu do namysłu, domaganie się remisu w oparciu o przepis trzykrotnego powtórzenia się pozycji, ukaranie przeciwnika za nieprowadzenie obowiązkowego zapisu partii itp. Przepisy FIDE regulują, kiedy zawodnik ma prawo zareklamować uznanie jakiegoś przepisu. Zależy to m.in od sytuacji na szachownicy, tempa rozgrywania partii, zachowania się zawodników i innych.

Więcej

Regulamin

Regulamin (regulamin turnieju, regulamin turniejowy) – dokument tworzony przez organizatorów (w porozumieniu z sędzią głównym), określający warunki dotyczące organizowanej imprezy szachowej z różnymi szczegółami.

Sprawy najczęściej określane w regulaminie:

  • dane organizatorów
  • nazwisko sędziego głównego
  • miejsce i termin zawodów
  • cel zawodów
  • plan rund
  • system kojarzeń
  • tempo gry
  • zasady punktacji
  • nagrody
  • zasady przyjmowania zgłoszeń
  • uwagi organizatorów

Przykład regulaminu turnieju szachowego poświęconego zmarłemu szachiście

Regulamin IV Memoriału Szachowego  im. Prof. Romana Mariana Bugalskiego w Bydgoszczy

1. Cel.

Uczczenie pamięci znanego mikrobiologa i wielkiego pasjonata szachów – Prof. Romana Bugalskiego oraz popularyzacja szachów w środowisku medycznym, wśród studentów, młodzieży i dzieci.

2. Organizatorzy.
Bydgoska Izba Lekarska, Parafialny Klub Sportowy “Leśny” Bydgoszcz, którego członkiem był zmarły profesor.

3. Termin.
07.06.2014 – 08.06.2014

4. Harmonogram turnieju:

07.06.2014 r. (sobota):
8.45 – Odprawa techniczna, oficjalne rozpoczęcie turnieju (w miejscu odbywania się turnieju)
9.00 – 13.15 Rundy I-II
13.15 – 14.00 Przerwa obiadowa
14.00 – 18.30 Rundy III-IV

08.06.2014 r. (niedziela):
9.00 – 15.30 Rundy V-VII
16.00 Zakończenie turnieju
Przez cały czas trwania turnieju czynny będzie bufet z ciepłymi napojami (kawa i herbata).

5. Miejsce gry i zapisy.
– Siedziba Bydgoskiej Izby Lekarskiej, Bydgoszcz, ul. Powstańców Warszawy 11 (w pobliżu
stadionu Zawisza).

Dojazd z dworca PKP autobusem – linia nr 80, dojazd z centrum tramwajami linii nr 1 i 2.

Zapisy do turnieju możliwe są u p. Kazimierza Jurkiewicza (tel. 600-980-333) lub na stronie turniejowej http://www.chessarbiter.com/turnieje/2014/ti_740/. Zgłoszenie do turnieju przyjmowane będą do dnia 30.05.2014 r. W przypadku wolnych miejsc organizatorzy zastrzegają sobie prawo dopuszczenia do turnieju dodatkowych zawodników po terminie przyjmowania zgłoszeń.

6. Prawo do uczestnictwa:
Prawo do gry w turnieju mają:
– lekarze, pracownicy medyczni i studenci medycyny z dowolnym rankingiem
– pozostali zawodnicy z rankingiem FIDE nie wyższym niż 1900 pkt.7. System rozgrywek:
Turniej rozgrywany będzie systemem szwajcarskim na dystansie 7 rund, z tempem gry: 1
godzina na partię dla zawodnika (runda może trwać maksymalnie 2 godziny). Istnieje
możliwość zdobycia kategorii szachowych, do II włącznie.

8. Wpisowe:
– 30 zł, płatne do 31.05.2014r. na konto:
Bank Pocztowy 60 1320 1537 2064 0688 3000 0001 z dopiskiem: wpisowe do turnieju
szachowego (należy okazać kopię wpłaty na miejscu)
– lub 40 zł w miejscu odbywania się turnieju, na 45 minut przed jego rozpoczęciem.

9. Nagrody.
I miejsce: nagroda pieniężna o wartości 400 zł + puchar
II miejsce: nagroda pieniężna o wartości 300 zł + puchar
III miejsce: nagroda pieniężna o wartości 200 zł + puchar
IV miejsce: nagroda pieniężna i rzeczowa o wartości 100 zł
V miejsce: nagroda pieniężna i rzeczowa o wartości 80 zł
VI miejsce: nagroda pieniężna i rzeczowa o wartości 50 zł
VII – XII miejsce: nagrody rzeczowe.

Nagrody dodatkowe:
– dla najlepszej Pani Doktor i najlepszego Pana Doktora po 200 zł;
– nagrody rzeczowe za miejsca: 30, 40, 50, 60 oraz dla najmłodszej dziewczynki i chłopca
oraz za ostatnie miejsce
– organizator przewiduje również dodatkową pulę nagród, które zostaną wylosowane wśród
osób nienagrodzonych
W przypadku zbiegu nagród – jedna nagroda do wyboru.

10. Zakwaterowanie i wyżywienie.
Uczestnicy zakwaterowują się i żywią we własnym zakresie, jednakże organizator dołoży
wszelkich starań w ułatwieniu znalezienia taniego noclegu wszystkim zainteresowanym. np.
w miejscowej bursie medycznej w cenie 30 – 35 zł za nocleg.

W celu rezerwacji miejsca należy porozumieć się do 20.05.2014r. z dyrektorem bursy,
tel. 52 342 46 91 – tylko wpłata na konto gwarantuje nocleg w bursie nr 1 (nr konta: Bank
PKO SA 61 1240 6452 1111 0010 4794 5862).

11. Uwagi końcowe.
Organizator zapewnia sprzęt szachowy. W turnieju obowiązują przepisy gry  Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE) oraz Kodeksu Szachowego. Turniej  sędziowany będzie przez sędziego klasy centralnej. Uczestnicy ubezpieczają się na własny koszt. Organizator zastrzega sobie prawo do interpretacji regulaminu.

Więcej

Ranking Elo

(Informacja: artykuł jest dopiero zalążkiem i wymaga rozwinięcia.)

Ranking Elo (system rankingowy Elo) – oficjalny system pomiaru siły gry szachistów Międzynarodowej Federacji Szachowej FIDE, wyrażony w punktach.

W rankingu Elo gracz bez kategorii rozpoczyna karierę od umownych 1000 pkt. rankingowych.

Przyjmuje się z kolei, że np. gracz posiadający V kategorię gra z orientacyjną siła około 1200 pkt, z IV – około 1400 pkt.; mistrz powinien posiadać min. 2300 pkt, zaś arcymistrz legitymować się przynajmniej 2500 pkt.

Ranking ten jest jednak ruchomy i nieustannie się zmienia u każdego z zawodnika, jeżeli tylko rozegra partie turniejowe w turnieju branym pod uwagę do rankingu.

Najwyższy w historii ranking szachów osiągnął Magnus Carlsen w 2014r. – 2882 pkt.

Więcej

Punktacja turniejowa

Punktacja turniejowa – punktacja przyznawana zawodnikom w turniejach szachowych, podsumowująca ich wynik.

Punktacja w turniejach indywidualnych

Klasyczna punktacja szachowa przedstawia się następująco:

1 punkt za zwycięstwo

1/2 punktu za remis

0 punktów za przegraną

1 punkt za pauzę (nie liczony do rankingu)

Punktacja alternatywna

Należy jednak dodać, że wielokrotnie organizowano turnieje szachowe, również na najwyższym światowym poziomie, z zupełnie inną punktacją.

Przykładem może być rozegrany w 2011 roku z udziałem m. in. czwórki najsilniejszych szachistów świata turniej London Chess Classics, w którym za zwycięstwo zawodnik otrzymywał 3 pkt., za remis zaś 1 pkt. (i 0 pkt. za przegraną). Celem wprowadzenia takiej punktacji było zachęcenie zawodników do podejmowania ryzyka bezkompromisowej walki o zwycięstwo. Podobną punktację wprowadzają czasami organizatorzy turniejów błyskawicznych.

Punktacja Blackbourne’a

Bywały również próby w przeszłości całościowej zmiany punktacji szachowej. Przykładowo, Blackburne proponował wprowadzenie przyznawania:

1 pkt. za wygraną

0 pkt. za remis

-1 pkt. za przegraną

Punktacja to nie zmieniała jednak matematycznie samej istoty klasycznej punktacji.

Punktacja Laskera

Ciekawą metodę poszerzająca skalę punktacji zaproponował Emanuel Lasker: w każdej partii było do rozdzielenia 10 pkt. Proponował:

10-0 w przypadku mata

8-2 w przypadku pata

6-4 zwycięstwo nad samym (“gołym”) królem

5-0 remis.

Punktacja w turniejach drużynowych

W turniejach drużynowych punktacja szachowa przedstawia się nieco inaczej. Za wygrany mecz najczęściej przyznaje się 2 pkt, za remis – 1 pkt. a za przegraną – 0 pkt. Są to tzw. punkty duże (meczowe). W przypadku remisu dwóch lub jednej drużyn stosuje się punktację pomocniczą w postaci tzw, punktów małych. Jest to suma punktów wszystkich zawodników. Przykładowo, jeżeli w 1 rundzie drużyna wygra mecz stosunkiem 4:2 (mecz rozgrywał się na sześciu szachownicach) otrzymuje w tej rundzie 5 małe punkty. Gdy w drugiej rundzie przegra 1,5:4,5, dodaje się jej 1,5 małego punktu. Po 2 rundach ma więc 2 duże punkty (za jedno zwycięstwo) i 5,5 małych punktów.

Tabeli turniejowa

W turniejach punktację zapisuje się w tabelach turniejowych. Poniżej znajduje się przykład tabeli dwukołowego turnieju arcymistrzowskiego (rozgrywano dwie rundy każdy z każdym – mecz i rewanż) z Nowego Jorku z 1924r.

Nr Zawodnik (gracz) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Razem
1 Emanuel Lasker (Niemcy) XX ½0 ½1 11 11 11 ½1 ½1 ½1 11 16
2 José Raúl Capablanca (Kuba) ½1 XX ½½ ½½ 01 ½1 11 11 ½1 ½1 14½
3 Aleksander Alechin (Francja) ½½ XX ½½ 10 ½½ ½½ 11 ½½ 11 12
4 Frank Marshall (USA) ½0 ½½ ½½ XX ½1 01 ½0 ½1 11 11
5 Richard Réti (Czechosłowacja) 00 10 01 ½0 XX ½½ 01 11 10 10 11 10½
6 Géza Maróczy (Holadnia) 00 ½0 ½½ XX 01 ½½ 11 ½1 10 10
7 Efim Bogoljubow (ZSRR) 00 00 ½½ 10 10 10 XX 01 11 ½1 01
8 Kaswery Tartakower (Polska) ½0 00 ½½ ½1 00 ½½ 10 XX 10 ½0 ½1 8
9 Frederick Yates (Anglia) ½0 00 ½0 01 00 00 01 XX 11 ½1 7
10 Edward Lasker (USA) ½0 ½0 ½½ 01 ½0 ½0 ½1 00 XX
11 Dawid Janowski (Francja) 00 ½0 00 00 00 01 10 ½0 ½0 XX 5

Turniej w Nowym Jorku 1924r.

Więcej

Przepisy szachowe

Przepisy szachowe (przepisy gry w szachy) – przepisy dotyczące gry w turniejach, meczach oraz innych wydarzeniach szachowych.

Określane są z jednej strony za pomocą przepisów Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE), z drugiej zaś doprecyzowywane przez przepisy właściwe dla danego kraju.

W Polsce wyznacza je Polski Związek Szachowy (PZSzach). A więc szachistów w Polsce obowiązują przepisy FIDE oraz kodeksu PZSzach.

Aktualne przepisy dostępne na stronie Polskiego Związku Szachowego.

Więcej

Przegrana

Przegrana –  pojęcie dwojakie:

  1. wynik oznaczający porażkę zawodnika
  2. w komentarzach szachowych – ocena pozycji oznaczająca, że przy prawidłowej grze obu stron, gracz nie ma już szans na uratowanie pozycji i jest skazany na porażkę.

Sposoby przegrania partii

  • otrzymanie mata
  • poddanie się
  • przekroczenie czasu do namysłu
  • kara sędziego (może to być np. kara za oszukiwanie lub niesportowe zachowanie, trzykrotne wykonanie nieprawidłowego ruchu, posiadanie urządzenia elektronicznego podczas partii, takiego jak telefon komórkowy)
  • (dawniej) zapisanie nieprawidłowego tajnego ruchu na blankiecie podczas odkładania partii
Więcej