Romantyczne szachy

Romantyczne szachy – określenie sposobu gry szachowej popularnego w XIX w., charakteryzującego się brawurowym atakiem na króla, odważnymi kombinacjami, licznymi ofiarami, co powodowało bardzo szybki przebieg rozgrywki.

"The Chess Players" (Szachiści) - Thomas Eakins (1911)
“The Chess Players” (Szachiści) – Thomas Eakins (1911)

Popularne wówczas były agresywne otwarcia i gambity, przede wszystkim zaś różne odmiany gambitu królewskiego. Analogicznie do epoki romantycznej w literaturze i sztuce, emocje i piękno miały większe znaczenie niż chłodna kalkulacja. Znakomitym przykładem partii tego okresu jest tzw. “Nieśmiertelna partia” rozegrana pomiędzy Adolfem Anderssenem, a Lionelem Kieseritzkym.

Przedstawiciele szachów romantycznych

Szachy romantyczne były popularne przede wszystkim pod koniec XIX w., kiedy teoria gry pozycyjnej i tzw. technika dopiero się tworzyły. Do najważniejszych mistrzów tego okresu zalicza się Adolfa Anderssena i niepokonanego Paula Morphy’ego, a do pewnego momentu również i pierwszego mistrza świata – Wilhelma Steinitza.

Koniec epoki szachów romantycznych

Ten ostatni jednakże w pewnym momencie wycofał się z gry turniejowej na wiele lat i opracował przełomowe w historii szachów podstawy gry pozycyjnej, opartej na dokładnej analizie pozycji oraz skutecznej obronie i precyzyjnej technice. Rozpoczęła się nowa epoka, epoka klasyczna w szachach, zaś sam Steinitz udowodnił przewagę nowego podejścia do gry przekonywującymi wygranymi w praktyce turniejowej, co praktycznie całkowicie wyeliminowało romantyczny styl gry.

Więcej

Rosyjska szkoła szachowa

Rosyjska szkoła szachowa (dawniej radziecka szkoła szachowa) – ogólna nazwa na system metodycznego kształcenia szachistów w ZSRR, a następnie Rosji, zakładający wytrenowanie mistrzów szachowych od podstaw. Radziecka szkoła szachowa uznawana była za najlepszy system rozwoju szachistów na świecie. Traktowała szachy jako połączenie sportu, sztuki, nauki, ale także kultury. Doprowadziła do uzyskania przez szachistów oraz szachistek radzieckich (a potem rosyjskich) najwyższych tytułów szachowych, w tym rekordowej ilości tytułów mistrza świata.

Początki rosyjskiej szkoły szachowej

Szkoła radziecka posiadała bogate tradycje już z przełomu XIX/XX w. Sukcesy takich graczy jak Czigorin i Alechin spopularyzowały królewską grę i zachęciły całe rzesze młodych Rosjan do podążania ścieżką wyczynowego szachisty. W latach 30. XX w. opracowano pierwsze podstawy teoretyczne i praktyczne nauczania gry w szachy na różnych szczeblach. Zorganizowano wielkie turnieje międzynarodowe w latach 1925, 1935, 1936.

Era rosyjskich mistrzów świata

Pierwszym znaczącym sukcesem dla szkoły radzieckiej było zdobycie tytułu mistrza świata przez Botwinnika w 1948r. Tytuł ten wielokrotnie tracił i odzyskiwał, w walce z… Rosjanami!

Botwinnik opracował system profesjonalnego, wręcz naukowego podejścia do gry szachowej i wywarł wielki wpływ nie tylko na szachistów radzieckich, ale na też na cały świat szachowy.

Po Botwinniku tytuł zdobywali kolejni radzieccy szachiści: Smysłow, Tal, Petrosjan i Spassky, aż do 1975r. Dopiero wówczas genialny Amerykanin Bobby Fischer przerwał hegemonię Rosjan, pokonując w tzw. “meczu stulecia” Borysa Spasskiego. Gdy jednak jego panowanie na szachowym tronie zakończyło się (po wycofaniu się z oficjalnych rozgrywek w 1975r.) ponownie nastała era szachistów rosyjskich: Anatolija Karpowa, Garriego Kasparowa i Władimira Kramnika. Ten ostatni jest wciąż aktywny i odnosi obecnie sukcesy w silnych turniejach międzynarodowych, jednakże utracił oficjalny tytuł mistrz świata w 2008r. na rzecz Viswanathana Ananda.

Szkoła rosyjska dziś

Szachiści rosyjscy święcą wielkie tryumfy do dziś, a zespoły rosyjskie w rozgrywkach drużynowych są uważane za najsilniejsze na świecie. Jednakże określenie rosyjskiej szkoły szachowej powoli zamiera, na skutek globalizacji szachów. Wymiana myśli, powszechny dostęp do szachowej wiedzy (za pomocą internetu) odbiera szachistom rosyjskim dawniejszą przewagę w postaci doskonale przygotowanych i pilnie strzeżonych dydaktycznych materiałach szachowych. Dzielenie się wiedzą na cały świat widać też wyraźnie na przykładzie legendarnego Garriego Kasparowa, który został trenerem dwóch utalentowanych szachistów nie-rosyjskich: Norwega Magnusa Carlsena i Japończyka Hikaru Nakamury.

Więcej

Impreza szachowa

Impreza szachowa – wydarzenie, widowisko szachowe, w którym uczestniczą szachowi zawodnicy, sędziowie, kibice. Na ogół umożliwia spełnienie celów sportowych (np. wyłonienie najlepsze szachisty z regionu) – np. mecz, turniej, olimpiada szachowa, propagandowych (popularyzujących szachy) – np. symultana, konkurs rozwiązywania zadań, wykład szachowy, dostarczające wrażeń i emocji zarówno sportowych, rozrywkowych jak i kulturalnych.

Więcej

Caissa

Caissa – bogini i patronka szachów. Po raz pierwszy opisana w 1527 r. w dziele “Scacchia, Ludus” autorstwa włoskiego poety Marco Girolamo Vida. W 1763 r. pojawiła się w wierszu angielskiego poety Sir Williama Jones’a (oryginalnie w wersji łacińskiej, ale potem Jones przetłumaczył wiersz na język angielski) Caissa or the games of chess (Caissa albo partia szachów).

Caissa
Caissa – bogini szachów

Poemat o Caissie

Akcja poematu toczy się na Olimpie, gdzie dwie nimfy, otoczone przez bogów, rozgrywają partię szachów. Podczas gry pojawia się również driada Caissa, wzbudzając zachwyt swą niezwykłą urodą. Jej przychylność próbuje zdobyć Mars, jednakże Caissa początkowo odrzuca zaloty boga wojny. Sięgnąwszy porady u boga sportu Eufrona, Mars przynosi do Caissy szachownicę o polach wykonanych ze srebrnych i złotych płytek i proponuje jej rozegranie partii. Caissa uczy się zasad gry od Marsa, a następnie przegrywa z nim partię. W zamien wygrywa wieczną sławe wśród szachistów.

Caissa jest uznaną na świecie patronką i boginią szachistów. Wzywa się jej imienia prosząc o szczeście przed nadchodzącą grą, lub mówiąc o pechowej partii słowami “Caissa nie była mi dziś łaskawa.” O jej popularności świadczy wielka ilość klubów szachowych, organizacji i stron internetowych działających pod jej imieniem.


Fragment wiersza “Caissa or the games of chess” Williama Jones’a:

Sir William Jones
Sir William Jones

….fram’d a tablet of celestial mold
Inlay’d with squares of silver and gold;
Then of two metals form’d the warlike band,
That here compact in show of battle stand;
He taught the rules that guide the pensive game,
And call’d it Caissa from the dryad’s name.
Whence Albion’s sons, who most its praise confess,
Approved the play and named it thoughtful Chess.

Więcej