Wartość bierek

Wartość bierek (wartość figur) – siła, moc bojowa figur i pionów szachowych, wynikająca z ich możliwości ruchu. Najczęściej rozumie się przez nią wartość materialną (absolutną, względną) lub pozycyjną bierek.

Wartość materialna bierek szachowych

Figury i piony mają ściśle przyporządkowaną, określoną przez teorię wartość w punktach, pokazującą ich siłę na szachownicy.

Hetman – 9 punktów,

Wieża – 5 punktów,

Goniec i skoczek – 3 punkty,

pion – 1 punkt.

Oznacza to na przykład, że:

zbicie hetmana w zamian za wieżę i 2 piony będzie korzystne, ale zbicie hetmana, a stracenie 2 wież i skoczka – już nie.

Król z uwagi na swoją szczególną rolę (gra w szachy ma na celu jego schwytanie , nie może zaś zostać zbity) nie ma przyporządkowanej wartości punktowej. Siła króla jest jednak orientacyjnie wyceniana na 4-5 punktów, jeżeli może swobodnie poruszać się na szachownicy (najczęściej w końcówce).

Wartość względna (pozycyjna) bierek szachowych

Choć bierki mają ustaloną wartość punktową, z uwagi na to, że charakter sytuacji na szachownicy szybko się zmienia, w pewnych pozycjach siła figur diametralnie wzrasta lub spada.

Przykładowo, można założyć, że zablokowany przez własne piony goniec traci swą wartość (orientacyjnie do np. 1 punktu), zaś pion znajdujący się na przedostatniej linii, tuż przed polem przemiany, staje się bardzo wartościowy (orientacyjnie można mu dać np. 8 pkt.).

 

Więcej

Strategia

Strategia – forma walki w szachach opierająca się na tworzeniu dalekosiężnych planów uwzględniająca ocenę pozycji szachowej i jej elementów.

Strategia rozróżnia różne formy przewagi, zarówno materialnej (np. przewaga jakości) jak i pozycyjnej (np. opanowanie centrum, przewaga przestrzeni, lepsza struktura pionkowa). W przeciwieństwie do taktyki, która opiera się na szybkich, kilkuposunięciowych manewrach (kombinacjach), w których decyduje dokładne liczenie wariantów, strategia oznacza plan bardziej ogólnej, długofalowej walki.

Więcej

Rekompensata

Rekompensata – w ogólności uzyskanie korzyści (materialnych lub pozycyjnych) w zamian za poniesione straty (materialne lub pozycyjne).

Mamy w związku z tym do czynienia z kilkoma rodzajami rekompensat.

Rekompensata materialna

Jest to rekompensata materialna za utracony materiał, prowadząca do równowagi materialnej np.

  • dwa skoczki i goniec za hetmana,
  • wieża za 5 pionów,
  • skoczek i dwa piony za wieżę.

Przykład rekompensaty materialnej.

Rekompensata pozycyjna

Najczęściej jest to rekompensata w postaci korzyści pozycyjnych w zamian za poświęcony materiał, np.

  • inicjatywa za piona,
  • rozbicie pozycji króla w zamian za oddanie figury,
  • rekompensata w postaci jednego czynnika pozycyjnego w zamian za drugi (np. inicjatywa w zamian za słaba strukturę pionową).

W notacji szachowej rekompensatę oznacza się symbolem =/∞.

Przykład rekompensaty pozycyjnej.

Więcej

Przewaga

(Informacja: artykuł jest dopiero zalążkiem i wymaga rozwinięcia.)

Przewaga – posiadanie lepszej pozycji, lepszych szans na wygraną w partii szachowej.

Rodzaje i typy przewagi w szachach

Przewaga materialna

Przewaga dzieli się na dwa podstawowe rodzaje: przewagę materialną i pozycyjną. Przewaga materialna oznacza, iż gracz posiadający większe siły materialne w przeliczeniu na punktu (zobacz wartość materialną figur), np, wieżę za skoczka lub gońca (tzw. przewaga jakości), hetmana za dwa gońce lub jednego piona więcej.

Przewaga pozycyjna (strategiczna)

Przewaga pozycyjna z kolei to posiadanie większych atutów pozycyjnych (strategicznych), np. dominacja nad otwartą linią, lepsza struktura pionkowa, więcej przestrzeni. Przewaga pozycyjna występuję zarówno przy równowadze materialnej jak i przy przewadze materialnej jednej ze stron. Wówczas mówimy o rekompensacie (pozycyjnej) w zamian za przewagę materialną. Należy jednak dodać, że w zależności od pozycji rekompensata taka może być wystarczająca bądź nie. Rzadko zdarza się, aby na dłuższą metę przewaga pozycyjna mogła zrekompensować dużą przewagę materialną (np. w postaci wieży). Najczęściej jest w stanie zrekompensować niewielką przewagę materialną, taką jak jedrn pion.

Typy przewagi pozycyjnej:

Przewaga czasowa

Przewaga ta nie jest bezpośrednio związana z sytuacja na szachownicy, ale może rzutować na wynik partii. Oznacza lepszy (większy) czas do namysłu u jednego z graczy. Gracz mający mniej czasu na zegarze jest bardziej podatny na błędy przeciwnika.

Przewaga psychologiczna

Kolejna przewaga nie bezpośrednio związana z samą grą. Oznacza obawę jednego z graczy przed jego przeciwnikiem, która wiąże się np. z wysokim rankigiem przeciwnika, bądź złymi wspomnieniami porażek z poprzednich partii. Często ma duży wpływ na przebieg rozgrywki na szachownicy.

Więcej

Przestrzeń

Przestrzeń – w szachach to:

  1. w ogólności cała powierzchnia szachownicy, tj. 64 pola
  2. w sensie strategicznym element pozycji (przewaga strategiczna) dający graczowi swobodę w manewrach (przestawianiu) swoich bierek. Przestrzenią może być centrum, część skrzydła lub nawet kilka znaczących pól. Gdy gracz ma więcej przestrzeni, mówi się o przewadze przestrzeni. Przeciwieństwem przestrzeni jest ścieśnienie. W partiach na najwyższym poziomie jest to często decydujący o przebiegu partii element pozycyjny (przy zachowaniu równowagi pozostałych elementów).

Przykłady partii z przewagą przestrzeni

Więcej

Plan

Plan – strategiczny zamysł, idea w szachach, konstruowany w celu osiągnięcia korzyści (materialnych lub pozycyjnych), a w efekcie wygrania lub (w przypadku gorszej pozycji) zremisowania partii.

W partiach graczy turniejowych plany (zarówno w ataku jak i obronie) posiadają na ogół obydwoje gracze. Ich starania ścierają się ze sobą prowadząc do strategicznej i taktycznej walki na szachownicy. Na ogół plany są dosyć odległe, lecz do realizacji wymagają liczenia wariantów już od pierwszego posunięcia.

Przykładami planów strategicznych mogą być: atak na osłabionego króla, atak pionkami na skrzydle hetmańskim w celu otworzenia linii i stworzenia słabego izolowanego piona u przeciwnika, zajęcie ważnej placówki (pola) w centrum przez skoczka.

W partiach graczy początkujących plany są bardzo proste i ograniczają się najczęściej do prostych motywów taktycznych, np. zabicia figury przeciwnika, dania ma królowi na ósmej linii, doprowadzenia pionka do pola przemiany.

Więcej

Obrona

(Informacja: artykuł jest dopiero zalążkiem i wymaga rozwinięcia.)

Obrona – w ogólności w szachach technika i sposób gry mające na celu odpieranie ataku przeciwnika i przeciwdziałanie jego zagrożeniom.

Sztuka obrony była w początkowym okresie rozwoju szachów europejskich (tzw. “erze romantyzmu” w szachach) tj. w XVII i XIX w. wręcz szczątkowa, gracze zaś dążyli do efektownego ataku na króla przeciwnika. Pierwszym znaczącym szachistą, który doceniał wartość obrony bym Andre Philidor.

Teoretyczne opracowanie metod obrony – Wilhelm Steinitz

Pierwszym graczem, który głębiej zajął się tym tematem i opracował skuteczne metody obrony był pierwszy mistrz świata Wilhelm Steinitz. Jego opracowania, myśli i analizy stały się zrębem, na którym zbudowano później współczesną sztukę obrony w szachach.

Steinitz wykazał przede wszystkim, że większość efektownych wygranych graczy epoki romantyzmu wzięło się ze słabej obrony ich przeciwników, a źle przygotowane i pospieszne ataki doprowadzają do załamania pozycji. Był zdania, iż rozpoczęcie ataku musi mieć swoje pozycyjne podstawy. Tylko strona mająca przewagę powinna atakować (i musi tak robić jeśli nie chce jej stracić), zaś strona stojąca gorzej powinna przejść do obrony, aż do momentu zneutralizowania ataku przeciwnika.

Metody obrony dzieli się przede wszystkim na aktywne i pasywne (…).

Hipermodernistyczne podejście do obrony – Aron Nimzowitsch

Wielki wkład w strategię obrony miał również Aron Nimzowitsch, który wprowadził pojęcie tzw. obrony z nadmiarem.

Więcej

Otwarta linia

Otwarta linia – linia (kolumna) na której nie stoi żaden pion. Opanowanie otwartej linii jest elementem strategii i najczęściej zapewnia możliwość przedostania się na tyły wroga (np. w celu atakowania króla), co zapewnia przewagę pozycyjną.

Więcej

Izolowany pion

Izolowany pion – (izolak) pion nie posiadający na sąsiadujących liniach pionów tego samego koloru, a więc nie mogący być bronionym przez innego piona swojego koloru.

Jest uznawany za słabość strategiczną z uwagi na łatwość jego atakowania (a także możliwość zablokowania), jednakże przejawia również pozytywne właściwości – może ścieśniać pozycję, kontrolować ważne pole w centrum, stanowić obronę forpoczty.

“Izolowany pion rozsiewa smutek na całej szachownicy.” – Ksawery Tartakower

Więcej

Gra pozycyjna

Gra pozycyjna – spokojna, manewrowa gra oparta na zasadach strategii, mająca na celu zdobywanie coraz większych przewag pozycyjnych, zmuszających w końcu przeciwnika do poniesienia strat materialnych.

Gra pozycyjna rozpoczyna się zwykle od maksymalnego poprawienia i wzmocnienia pozycji własnych figur (konsolidacja), a następnie za pomocą kolejnych manewrów do pogorszenia pozycji przeciwnika i wymuszania coraz większych ustępstw z jego strony.

Niekiedy mówi się o pozycyjnym stylu gry szachisty, mając na myśli jego upodobanie do gry pozycyjnej. Przeciwieństwem, a jednocześnie dopełnieniem gry pozycyjnej jest gra kombinacyjna.

Więcej